"در شماره‌های قبلی با اقتضائات هر دوره رشد و آموزش قرآن در هر دوره آشنا شدیم. دانستیم که «هرگونه برنامه‌ریزی برای هر دوره از دوره‌های رشد باید بر اساس ظرفیت و توان آن دوره باشد» (اخوت، 1394: 35). اما چرا توجه به این موضوع اهمیت دارد؟ «بدیهی است در نظر نداشتن ظرفیت‌ها در هر دوره رشد، موجب انجام کارهای ضروری و نادیده گرفتن کارهای غیرضروری و گاه مضر می‌شود. همچنین در هر دوره از زندگی انسان، توان‌هایی شکوفا می‌شوند که اگر این قابلیت‌ها شکوفا نشود، رشد فرد در دوره‌های بعد دچار اختلال می‌شود» (همان، 35). اما این توان‌ها و قابلیت‌ها چه هستند؟ کودکان در دوره سنی دبستان چه ویژگی‌هایی دارند و به کجا باید برسند؟ آیا برای شکوفایی فرزندان دبستانی‌مان به اندازه کافی با اهداف اصلی دوره دوم رشد آشنا هستیم؟   دوره دوم رشد تقریباً هم‌زمان با دوره ابتدایی است. در این دوره بچه‌ها طفولیت خود را پشت سر می‌گذارند و در فرآیند آغازین بلوغ عقلی قرار می‌گیرند و کم‌کم از وابستگی به استقلال سوق پیدا می‌کنند. این فرآیند به‌صورت تدریجی اتفاق می‌افتد و هر سال ویژگی مشخصی به کودک اضافه می‌شود. این دوره، غایت دوره قبل و مقدمه دوره بعدی است. یعنی در دوره اول رشد، لازم است طفل به دریافت طیبات مادی و معنوی انس گرفته و رزق طیب را در قالب عواطف پدر و مادر و کلام و کلمات طیب از جانب آنها دریافت کرده باشد (اخوت، 1397، فصل سوم) تا بدون دغدغه و خاطری آسوده و حالتی شاد و بانشاط وارد دوره دوم رشد خود شود (اخوت، 1399، 63). بنابراین؛ علاوه بر نشاط و شادی و پاکی فطری که دوره دوم با آن آغاز می‌شود، لازم است در این دوره، کودک به سمت «اختیار» سوق یابد. بنا بر نظر عرف، اختیار به معنای قدرت انجام‌دادن یا ندادن کاری است. درصورتی‌که در فرهنگ قرآن، عمدتاً به معنای «پذیرش خیر» است. در این صورت فرد باید کاری کند که به‌جز خیر، گزینه دیگری را نپذیرد و تنها خیر را انتخاب کند (همان، 64).   «خیرگزینی» به معنای دیدن حالت‌ها و گزینه‌های گوناگون در هر موضوع، انتخاب بهترین و سودمندترین گزینه بر اساس معیار درست و حرکت به سمت گزینه انتخاب‌شده تا رسیدن به منافع آن است. آنچه به فرد معیار درست می‌دهد، قرآن است؛ یعنی آنچه درست‌ترین معیارها را در ذهن شکل می‌دهد، مفاهیم قرآنی است. بنابراین؛ یادگیری قرآن در این سن باهدف ایجاد معیارهای حق در ذهن کودک انجام می‌گیرد. در شماره قبلی به این موضوع پرداخته شد که مواجهه با قرآن در این دوره باید به‌صورت انس با سوره همراه با انتقال پیام باشد تا بیشترین رشد را ایجاد کند. این پیام‌ها همان حقایق و معیارهای حقی هستند که به‌مرور سبب خیرگزین شدن کودک می‌شوند (دژبخش و خدادی، 1402: مقدمه). بنابراین؛ آموزش قرآن در دوره ابتدایی «فهم قرآن» باهدف «خیرگزینی» است.   به‌این‌ترتیب، شناخت بایدها و نبایدها، شناسایی و انتخاب آنچه بهتر و درست‌تر است و دوری از انتخاب‌های نادرست، همه به تشخیص و انتخاب خیر بستگی دارد. تحقق این هدف به‌صورت تدریجی و مرحله‌ای امکان‌پذیر است؛ لذا سایر اهداف در خدمت فعال‌سازی خیرگزینی خواهند بود. در هر سال از سال‌های دبستان روی فعال‌سازی یک مرحله تمرکز می‌شود. در فناوری آموزشی نیز بحث یکتا بودن هدف آموزشی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا در غیر این صورت، با داشتن هدف‌های آموزشی متعدد، نه‌تنها دانش‌آموز بلکه مربی نیز سردرگم می‌شود. البته در عین یکتابودن هدف آموزشی، شیوه‌های آموزشی می‌توانند متعدد باشند.   در پایه اول که دانش‌آموزان تازه ‌وارد دوره ابتدایی شده‌اند و جنب‌وجوش زیادی دارند، تمرکز روی مدیریت ابرازهای آنهاست؛ یعنی لازم است دانش‌آموزان با پدیده‌ها و رخدادهای گوناگون مواجه شوند و بروزات آنها جهت‌دهی شده، تبدیل به واکنش‌های آگاهانه در برابر آن پدیده‌ها و رخدادها شود. به‌این‌ترتیب جنب‌وجوش بچه‌ها به سطح تحرک و نشاط ناشی از بی‌تفاوت نبودن به محیط اطراف ارتقا پیدا می‌کند (همان).   در پایه دوم، ضمن حفظ این تحرک و نشاط، لازم است دانش‌آموزان با مفهوم تنوع و گوناگونی مواجه شوند و در مواجهه با هر پدیده و رخداد، جنبه‌های متعدد آن را ببینند؛ مثلاً در مواجهه با یک درخت، بچه‌ها باید علاوه بر اجزای آن مانند برگ و شاخه و تنه و ریشه، سایه و طراوتی را که آن درخت به محیط می‌بخشد، جریان رشد آن را از زمانی که یک دانه و نهال بوده و حتی باغبانی که آن را کاشته و از آن نگهداری کرده است، نیز ببینند. در فضای دیدن تنوع‌ها باید توجه آنها به‌سوی تمایزها معطوف شود و به‌تدریج به تمایز زیاد و کم، مطلوب و نامطلوب، مهم و بی‌اهمیت و به‌طورکلی خوب و بد درک پیدا کنند (همان).   در پایه سوم، لازم است دانش‌آموزان به‌تدریج با معیار، بایدونباید و قانون آشنا شوند و علاوه بر درک تمایز خوب و بد و شناخت کار خوب، توان انجام کارهای خوب کوچک و ساده را نیز داشته باشند. در پایان این سال، بچه‌ها باید بتوانند با درک رابطه پدیده‌ها و رخدادها و نیز رابطه انجام یک کار و قانون مربوط به آن، پدیده‌ها و رخدادها را تحلیل کنند؛ مثلاً وقتی یک داستان برای آنها تعریف می‌کنیم، باید بتوانند رفتار شخصیت‌های داستان را تحلیل کنند و درباره بهترین رفتار ممکن نظر بدهند (همان).   در پایه چهارم، درک دانش‌آموزان از رابطه کار و قانون باید تا حدی ارتقا پیدا کند که آنها بتوانند برای انجام کارهای جدی‌تر و دشوارتر برنامه‌ریزی کنند (همان).   در پایه پنجم، باید با افزایش دقت در انجام کارها، میل و رغبت دانش‌آموزان به انجام کارهای خوب و درست بیشتر شود؛ این افزایش رغبت با قرارگرفتن در جمع‌های خوب و دوستانه و همچنین باتوجه‌به نتایج کارها در بچه‌ها ایجاد می‌شود (همان).   در پایه ششم، باید دانش‌آموزان خیرگزین شوند؛ یعنی در حد سن خود منافع حقیقی را بشناسند، کار درست را تشخیص بدهند و آن را به انجام برسانند. تمرکز در این سال روی توان عملیاتی و فعالیت‌های گروهی بچه‌ها در گسترش کارهای خوب است. به این معنا که در این سن، دانش‌آموزان قدرت تشکیل جمع برای به‌نتیجه‌رساندن یک کار خوب و مفید را پیدا کنند (همان).   اهداف پایه‌ها   بر اساس توضیحات مذکور، برای هر کدام از پایه‌های تحصیلی مقطع ابتدایی یک هدف تربیتی در نظر گرفته شده است. تحقق این اهداف به‌تدریج و در طول شش سال، دانش‌آموز دبستانی را تا سطح خیرگزینی ارتقا می‌دهد.   - پایه اول: تحرک و نشاط همراه با جهت‌گیری ابرازها.   - پایه دوم: دیدن تنوع و درک تمایز خوب و بد.   - پایه سوم: درک قوانین و انجام کارهای خوب ساده.   - پایه چهارم: توان برنامه‌ریزی و انجام کارهای خوب جدی‌تر.   - پایه پنجم: دقت برای عمل و تمایل به کارهای خوب بیشتر.   - پایه ششم: توان انجام و گسترش کارهای خوب.   پی‌نوشت   1. منظور از «پدیده» آفریده‌های خداوند است که انسان نقش مستقیم در ایجاد آنها ندارد؛ اما از آنها بهره‌مند می‌شود و تأثیر می‌پذیرد؛ مانند آسمان، کوه، زلزله، حیوانات و... . منظور از «رخداد» نیز حوادثی است که با اراده انسان و در نتیجه رفتار انسان‌ها رخ می‌دهد.   منابع   1. اخوت، احمدرضا، 1399، «فهم قرآن در دبستان و دبیرستان»، انتشارات قرآن و اهل بیت نبوت (ع)، چاپ دوم.   2. اخوت، احمدرضا، 1397، «سند تعلیم و تزکیه»، نشر قرآن و اهل بیت نبوت (ع)، چاپ اول.   3. اخوت، احمدرضا؛ ادیب، مریم؛ فیاض، فاطمه، 1394، «مهارت‌های خیرگزینی»، انتشارات قرآن و اهل بیت نبوت (ع)، چاپ اول.   4. دژبخش، رضا و خدادی، مریم، 1402، «فهم قرآن؛ پایه اول دبستان»، انتشارات قرآن و اهل بیت نبوت (ع)، چاپ اول."

"یکی از ضرورت‌های نظام آموزشی، گسترش مهارت‌های تحصیلی و موفقیت‌های بعد از آن برای دانش‌آموزان است. استفاده از روش‌ها و فنون مطالعه و یادگیری یکی از این مهارت‌ها و راهی برای دستیابی به عملکرد بهتر در مدرسه است. در آموزش و یادگیری، دو عنصر اساسی معلم و دانش‌آموز وجود دارند و یادگیری مستلزم تعامل فعال و مؤثر بین این دو عنصر است. در دیدگاه‌های جدید عصر حاضر، وظیفه آموزش و پرورش تنها به پایان رساندن برنامه‌های درسی سالانه محدود نمی‌شود و دیگر نمی‌توان دانش‌آموزان را به چند کتاب درسی محدود کرد. ذهن جستجوگر دانش‌آموز پاسخ پرسش‌های بی‌شماری را از معلم و مدرسه می‌خواهد؛ برآوردن این نیاز دسترسی وافر به منابع چاپی و غیر چاپی را در کتابخانه‌های آموزشگاهی ایجاب می‌کند. در دورانی که فضای مجازی و بازی‌های رایانه‌ای جای ارزشمند کتاب را برای دانش‌آموزان گرفته است، بنده تصمیم گرفتم در سال تحصیلی 1402-1401 با اجرای طرحی به نام «درخت دانایی» روی این موضوع خاص کارکرده و سعی کنم دوباره دانش‌آموزان را با کتاب و کتاب‌خوانی آشتی دهم تا علاوه بر ارتقای سطح دانش و دانایی آن‌ها، مهارت‌های زبانی و زندگی‌شان نیز تقویت شود. ضرورت اجرای طرح تجربه سال‌های گذشته من در آموزش و پرورش نشان می‌دهد که روزبه‌روز علاقه بچه‌ها به کتاب‌خوانی کمتر می‌شود. امسال نیز که در پایه چهارم مشغول به تدریس بودم، مانند سال‌های گذشته این بی‌علاقگی را در بین دانش‌آموزانم مشاهده می‌کردم. باگذشت حدود دو ماه از سال تحصیلی، متوجه شدم سطح مهارت‌های زبانی (خواندن، نوشتن، گوش‌دادن و صحبت‌کردن) شاگردانم نیز در وضعیت مطلوبی نیست. همچنین به دلیل شیوع بیماری کرونا در سال‌های گذشته و آموزش‌های مجازی، تلفن همراه و رایانه به‌راحتی در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفته است که این موضوع سبب علاقه‌مندی آنان به فیلم و سریال‌هایی شده که برای رده سنی آن‌ها مناسب نیست. این امر تا آنجا پیش رفته است که بچه‌ها بیشتر اوقات فراغتشان را به تماشای فیلم و سریال یا بازی‌های رایانه‌ای صرف می‌کنند. برای حل این مشکل، جلسات متعددی با اولیای دانش‌آموزان و همکاران مدرسه برگزار کردم و در نهایت تصمیم گرفتم طرح «درخت دانایی» را در پایه چهارم ابتدایی اجرا کنم تا شاید بتوانم علاوه بر ایجاد علاقه در دانش‌آموزان به مطالعه، سطح دانش و مهارت‌های زبانی آنان را نیز بالا ببرم. اهداف اجرای طرح درخت دانایی 1. ارتقای مهارت‌های زبانی در دانش‌آموزان (گوش‌دادن، صحبت‌کردن، خواندن و نوشتن) 2. افزایش علاقه به کتاب و کتاب‌خوانی 3. تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری، نظم و اعتمادبه‌نفس در دانش‌آموزان روش انجام کار ابتدا نمونه‌ای از یک درخت بی‌بار و بی‌برگ به نام درخت دانایی را در کلاس نصب کردم. با دانش‌آموزانم تصمیم گرفتیم تا پایان سال تحصیلی این درخت را به پربارترین درخت ممکن تبدیل کنیم. برای پربار کردن درخت، قرار شد دانش‌آموزان هر هفته یک کتاب از کتابخانه کلاس به امانت ببرند. کتابخانه‌ای که به همت خودشان و مدیر محترم با کتاب‌های غنی و متناسب با رده سنی دانش‌آموزان تجهیز شده بود. دانش‌آموزان باید پس از مطالعه آن کتاب که منجر به تقویت مهارت «خواندن» در آنان می‌شد، خلاصه کتاب داستان را نیز به زبان خودشان تعریف کرده و صدای خود را ضبط کنند و در شبکه شاد، در گروه کلاسی، ارسال کنند. این امر نیز مهارت «سخن‌گفتن» را تقویت می‌کرد. دانش‌آموزان دیگر کلاس نیز باید به صوت دوستان خود گوش می‌دادند و از داستان نتیجه‌گیری می‌کردند تا مهارت «گوش‌دادن» در آنان تقویت شود. سپس آنان باید نتیجه نهایی داستانی را که گوش داده‌اند، در یک جمله در دفترچه دانایی خود یادداشت می‌کردند تا مهارت «نوشتن» نیز در آنان تقویت شود. در این طرح، در پایان هر هفته، آموزگار به هر یک از دانش‌آموزانی که صوت خود را در گروه قرار داده‌اند، بازخورد مناسب می‌دهد و در یک برگه نام کتاب، نویسنده کتاب و گوینده آن را یادداشت کرده و از درخت دانایی آویزان می‌کند. با این اقدامات، به‌مرورزمان، علاوه بر بارور شدن درخت دانایی، علم و دانش دانش‌آموزان نیز پربار می‌شود، به کتاب و کتاب‌خوانی علاقه‌مند شده و مهارت‌های زبانی آنان تقویت می‌شود. در ضمن اجرای این طرح، برای تقویت مهارت «نظم و برنامه‌ریزی مناسب»، قرار بر این شد که دانش‌آموزان فقط روزهای پنجشنبه و جمعه صوت خود را ارسال کنند. بچه‌ها باید بدانند به صوت‌هایی که در غیر این روزها ارسال شده باشد، بازخورد تعلق نمی‌گیرد. در طرح درخت دانایی، ازآنجایی‌که تمامی مسئولیت‌های اجرایی طرح به عهده خود دانش‌آموزان است (به‌صورت چرخشی تمامی دانش‌آموزان مسئولیت دارند) و معلم فقط نقش راهنما و تسهیلگر دارد، «مسئولیت‌پذیری» دانش‌آموزان نیز افزایش پیدا می‌کند. با اجرای این طرح، «اعتمادبه‌نفس» بچه‌ها نیز افزایش یافت؛ چون تمامی دانش‌آموزان فرصت کافی برای ارائه آموخته‌های خود به دوستانشان را در بستر شبکه شاد داشتند. در پایان سال تحصیلی برگه‌های درخت دانایی در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفت تا زینت‌بخش دیوار اتاق منزلشان باشند و دانش‌آموزان که اکنون به عضویت کتابخانه عمومی محل خود درآمده بودند بامطالعه کتاب‌های مناسب با رده سنی‌شان و بیان خلاصه کتاب به اولیای گرامی، درخت دانایی اتاقشان را نیز پربار کنند. محدودیت‌های اجرا      آشنا نبودن با روش‌های درست مطالعه     محدود بودن تعداد کتاب‌های کتابخانه کلاسی     مشکلات دسترسی به اینترنت برای ارسال صوت دانش‌آموزان به گروه پیشنهادهایی برای بهتر اجراشدن طرح      برگزاری جلسات نقد و بررسی کتاب در زنگ انشا     برگزاری کارگاه نویسندگی برای علاقه‌مندان     حمایت ناشران از نویسندگان نوجوان و چاپ آثار آنان نتیجه‌گیری طرح درخت دانایی در سال تحصیلی 1402-1401 در پایه چهارم ابتدایی مدرسه آزادگان شهر زنجان به اجرا گذاشته شد و معلمان و اولیای گرامی قابلیت اجرایی آن و تأثیرش را در رفتار دانش‌آموزان مشاهده کردند. شکر خداوند متعال، با اجرای این طرح توانستیم به اهداف خود یعنی تقویت مهارت‌های زبانی، تقویت نظم و برنامه‌ریزی و علاقه‌مند کردن دانش‌آموزان به مطالعه کتاب برسیم. به‌طوری‌که بیش از پانزده دانش‌آموز در این مدت، از 25 آبان 1401 تا 22 اردیبهشت 1402، بیشتر از بیست کتاب را با شرایط ذکرشده مطالعه کردند و باقی دانش‌آموزان هم سعی خود را برای مطالعه کتاب‌ها داشتند. دانش‌آموزان ضمن این فعالیت به این باور رسیدند که مطالعه کتاب خوب، بهترین کار برای بالا بردن سواد و دانایی آن‌هاست. تک‌تک آنان با علاقه در کتابخانه محله (کتابخانه فرهنگ) عضو شدند تا در تابستان نیز از نعمت مطالعه بی‌بهره نمانند."

"«پرسشگری» هنر طرح سؤالاتی است که پاسخ‌های باارزش و اطلاعات مفیدی را به ما ارائه می‌دهد. اما چگونه می‌توانیم به سؤالاتی دقیق و کارآمد دست یابیم؟ در این مقاله، با معرفی سه قانون طلایی پرسشگری که در قلب توسعه فنون پرسشگری قرار دارند، به بهبود مهارت‌های پرسشگری شما خواهیم پرداخت. آشنایی و تسلط بر این سه قانون طلایی به شما در هدفمندکردن پرسشگری، توجه کیفی به واکنش‌ها و توجه به صحبت‌های دانش‌آموزان کمک می‌کند و به رشد و پیشرفت یادگیری آن‌ها می‌انجامد. در ادامه، به بررسی دقیق هر یک از این قوانین خواهیم پرداخت و نکات مهمی را در این زمینه بررسی خواهیم کرد. پس با ما همراه باشید.  قانون اول: مقصد/ هدف خود را بدانید مسلماً مهم‌ترین عامل در توسعه پرسشگری، این است که بدانید چرا پرسش می‌کنید. هنگامی که اولین پرسش را مطرح می‌کنید، باید در ذهن داشته باشید که توالی پرسشگری می‌تواند شما را به کجا برساند و چه چیزی از این تعامل می‌خواهید به دست آورید. درنظرگرفتن اثر آنچه می‌پرسید، مهم‌تر از تفکر در مورد خود پرسش است. برای روشن‌شدن این موضوع، بیایید توالی پرسشگری را با اهداف مختلف بررسی کنیم: الف. معلم کلاس باهدف «توضیح یا پاسخ طولانی‌تر و گسترده‌تر» از دانش‌آموزان سؤال می‌پرسد. معلم: پایتخت ایران کجاست؟ دانش‌آموز: تهران. معلم: شما از کجا می‌دانید؟ ب. معلم کلاس باهدف «درگیرکردن» دانش‌آموزان سؤال می‌پرسد. معلم: پایتخت ایران کجاست؟ دانش‌آموز: تهران. معلم: درباره تهران چه می‌دانید؟ ج. معلم کلاس باهدف «به چالش کشیدن تفکر دانش‌آموزان» سؤال می‌پرسد. معلم: پایتخت ایران کجاست؟ دانش‌آموز: تهران. معلم: چرا تهران؟ چرا اصفهان نیست؟ اصفهان که شهر بزرگ‌تری است. د. معلم کلاس باهدف «به‌کارگیری اصطلاحات موضوعی» از دانش‌آموزان سؤال می‌پرسد. معلم: پایتخت ایران کجاست؟ دانش‌آموز: تهران. معلم: خب، منظور ما از پایتخت چیست؟ همان‌طور که در این مثال‌ها مشاهده می‌کنید، معلمان با هدفمندکردن سؤالات، خود را ترغیب می‌کنند که فکر کنند چگونه گفت‌وگو را پس از اولین پرسش‌وپاسخ دانش‌آموزان ادامه دهند. پرسش اول مهم نیست و تنها راه ورود به فرایند است. ما باید مفهوم پرسش بسته پاسخ و پرسش باز پاسخ را اصلاح کنیم؛ مفاهیمی که تداعی‌کننده وجود بانک و مجموعه‌ای از پرسش‌های جادویی در جایی است که منتظرند تا پیدا شوند و به‌صورت ناگهانی بر فراگیرندگان غیرمطلع ظاهر شوند.  قانون دوم: واکنش‌های خود را برنامه‌ریزی کنید. برای اطمینان از اینکه پرسشگری به طور متمرکز و برای هدف شما پیش می‌رود، باید از قبل گفت‌وگو را برنامه‌ریزی کنید تا توالی نیز با برنامه‌ریزی پیش برود. این بدان معنا نیست که هر پرسشی که می‌خواهید در جلسه تدریس مطرح کنید باید در طرح درس نوشته شود. در حقیقت، وقتی معلمان این کار را انجام می‌دهند، اغلب نمی‌توانند تمام پرسش‌های موجود در درس را به‌خاطر بسپارند و بنابراین از هیچ یک از آن‌ها استفاده نمی‌کنند. اما ارزش آن را دارد که به یک توالی از شروع تا انتها بیندیشید و فقط یک یا دو پرسش و مثال ممکن برای استفاده در درس آماده داشته باشید؛ بنابراین برای انجام باکیفیت این کار، باید از قبل در مورد گفت‌وگو تفکر کنید.  قانون سوم: ساکت بمانید و گوش فرادهید سکوت، یک گام و فرایند اساسی در تسهیل یادگیری محسوب می‌شود. منظور از پرسشگری تنها طرح یک پرسش نیست؛ بلکه گوش‌فرادادن به پاسخ و واکنش به آن‌ها با پرسش دیگری است، با این هدف که پاسخ‌دهندگان را به تفکر و پیشرفت سوق دهیم. دانش‌آموزان آنچه را که می‌دانند خواهند گفت و آنچه می‌دانند بر اساس چگونگی افکار آن‌هاست. اگر بتوانیم یاد بگیریم که به صحبت‌های دانش‌آموزان خود گوش فرادهیم، همچنین می‌توانیم یاد بگیریم و پی ببریم که آن‌ها چگونه فکر می‌کنند. بنابراین، یک مهارت اساسی در توسعه پرسشگری این است که یاد بگیریم صحبت نکنیم. هدف از سکوت، گوش‌فرادادن و ایجاد فرصت تفکر برای دانش‌آموزان است؛ بنابراین باید با سکوت احساس راحتی کنیم و همیشه شکاف‌ها را، یعنی فرصت‌های ایجادشده بین پرسش شما و پاسخ دانش‌آموزان، پر نکنیم. در این مقاله به بررسی سه قانون طلایی پرسشگری پرداختیم. امیدواریم با پیروی از این قوانین بتوانیم مهارت‌های پرسشگری خود را بهبود بخشیم و به دانش واقعی‌تری دست پیدا کنیم؛ چرا که اثربخش‌تر کردن مهارت پرسشگری نیازمند تمرین و تأمل شخصی برای ادامه توسعه این فرایند است. به امید آن روز."

"روش تدریس مبتنی بر «ایفای نقش» سبب فراگیری مهارت‌های نوین، تحریک خلاقیت و بهبود ارتباطات می‌شود. در این روش تدریس، ابتدا موضوعات و سناریوهایی انتخاب می‌شوند که برای نمایش مناسب باشند. پس از انتخاب موضوع، تعدادی از دانش‌آموزان آن را به‌صورت نمایشی کوتاه اجرا می‌کنند و گروه دیگری به تماشای آن می‌پردازند. در طی فرایند اجرا، فراگیرندگان با ایفاگران نقش و عملیات نمایش ارتباط عاطفی برقرار می‌کنند و با هیجان موضوع درس را دنبال می‌کنند. این روش باعث می‌شود که مجموعة قوای حسی فراگیرندگان فعال شده و یادگیری سرعت بگیرد. روش تدریس مبتنی بر ایفای نقش، سبب کشف روابط انسانی می‌شود و فراگیرندگان با همیاری یکدیگر، احساسات، نگرش‌ها، ارزش‌ها و راهبردهای حل مسئله را درمی‌یابند. این نوع روش تدریس ریشه در ابعاد شخصی و اجتماعی آموزش و پرورش دارد و موجب فهم دقیق فرد از خود و دانش خویش، ایجاد پاسخ‌های اثرگذار و سازنده، درگیرشدن با مسائل به‌صورت عملی و امکان درک تجربی مردم‌سالارانه می‌شود.  نکاتی پیرامون روش تدریس مبتنی بر ایفای نقش 1. همراهی معلم با دانش‌آموزان: معلم باید دانش‌آموزان را در هر مرحله از ایفای نقش همراهی کرده و از دانش‌آموزانی کمک بگیرد که با یکدیگر حس خوبی دارند. این روش، با اینکه روال نمایشگری را دنبال می‌کند، مبتنی بر ماجراهایی مکتوب و از پیش تعیین شده نیست. فعالیت‌های انجام شده در این روش، یادگیرندگان را تا پای واقعیت یا آنچه هست پیش می‌برد. 2. نظام رفتاری معلم: در شروع کار، معلم انتخاب مسئله را بر عهده دارد و شرایط تبادل نظر دانش‌آموزان را در خصوص نمایش و نقش‌ها ایجاد و بحث‌ها را هدایت می‌کند. اظهارنظرها را بر حق می‌داند و از پیش‌داوری خودداری می‌کند. همچنین بازیگران را برمی‌گزیند، در مورد فعالیت‌های لازم تصمیم می‌گیرد و تعیین می‌کند که در جست‌وجوی چه چیزهایی باید بود. معلم با طرح انواع سؤالات و تکالیف، به پرورش رفتار جست‌وجوگری و حل مسئله می‌پردازد. 3. الگوهای واکنشی معلمان: در حین اجرای این روش، معلم باید پاسخ‌ها و پیشنهادهای دانش‌آموزان را که از افکار و احساساتشان برمی‌آید بپذیرد و به نحوی به آنها پاسخ دهد. همچنین باید دانش‌آموزان را برای بررسی مسئله از جوانب متعدد یاری کرده و با تأمل، تغییر و خلاصه‌سازی پاسخ‌های آنها، آگاهی و دانش و نگرش آنان را افزایش دهد. معلم باید این اطمینان را به دانش‌آموزان بدهد که خودشان می‌توانند با نقش موردنظر به نقش‌آفرینی بپردازند.  منابع و شرایط اجرای روش تدریس ایفای نقش - لزوم برنامة درسی مبتنی بر مسئله: استفاده از فیلم و داستان به‌عنوان بهترین منابع در این زمینه - تهیه برگه کار و شرح فعالیت‌ها مربوط به هر نقش: همچنین تهیه برگة کار برای مشاهده‌گران  مراحل اجرای روش تدریس مبتنی بر ایفای نقش انتخاب بازیگران: بازیگران باید قادر باشند متن انتخاب شده را به‌خوبی حفظ و بیان کنند و بدون فشار روانی (استرس) توانایی بازیگری را داشته باشند. آماده‌سازی: به بازیگران باید نقش‌ها و ماهیت آن‌ها را نشان دهیم، فضای نمایشی را تشریح کنیم، متن نمایش را ارائه دهیم و به اجرای آزمایشی نمایش بپردازیم. بیان اهداف به دانش‌آموزان: باید برای دانش‌آموزان اهداف اجرای این نمایش را بیان کرده و فعالیت‌ها و تکالیفی که در شرف انجام است، توضیح دهیم. اجرای نمایش: بازیگران باید مطابق دستورالعمل داده شده و متن نمایش به ایفای نقش بپردازند. طرح سؤال: با توجه به رخدادهای نمایش، سؤالاتی را مطرح کنیم که دانش‌آموزان را به هدف نمایش، که همان مبحث درسی موردنظر است، هدایت کند. توضیح و تعیین تکلیف: باید توضیحاتی بر مبنای تجربة دانش‌آموزان از زندگی، برای بسط تجربة آنان ارائه داده و سپس تکالیفی برای آنان تعیین کنیم."

"همه ما در زندگی روزمره با مسائل مختلفی مواجه می‌شویم که نیاز به حل آن‌ها داریم. برای حل هر مسئله نیز نیاز به فکرکردن و تمرکز مناسب روی آن خواهیم داشت؛ بنابراین بر ماست که دانش‌آموزان و فرزندانمان را از دوران کودکی با فکرکردن و تمرکز درست آشنا کنیم. یکی از راه‌های مؤثر آموزش به کودکان، بازی است؛ چرا که بازی هم از علاقه‌های کودکان است و هم می‌تواند ما را به هدف موردنظر برساند. بازی‌هایی برای افزایش تمرکز کودکان، در واقع توجه و تمرکز را تقویت می‌کنند. اولین قدم برای کار روی توجه و تمرکز کودک، جذب توجه اوست. در این مقاله، به بازی‌ها و فعالیت‌های حرکتی که منجر به افزایش توجه و تمرکز در کودکان می‌شود، می‌پردازیم. این فعالیت‌ها به تعادل، ایجاد روابط سیناپسی و پیوست‌های نورونی در مغز کودکان کمک کرده و به یادگیری بهتر آن‌ها می‌انجامد. نکته اصلی برای موفقیت در تقویت تمرکز در کودکان، جذابیت بازی‌هاست. اگر کودکان حین بازی احساس شادمانی و رضایت کنند، به‌راحتی بازی را یاد می‌گیرند. والدین با توجه به سن کودک می‌توانند از بازی‌هایی برای افزایش تمرکز استفاده کنند. نکته مهم در انجام بازی‌های تمرکزی، استمرار و روزانه بودن آن‌هاست. شما باید روزانه ده تا پانزده دقیقه با کودک بازی‌های افزایش تمرکز انجام دهید و تلاش‌های فرزندتان را حتماً تشویق کنید. این بازی‌ها را در محیطی شاد و به‌صورت بازی‌گونه انجام دهید، نه به شکل تکلیف که ممکن است کودک را خسته کند.  تمرینات هفت‌گانه برای افزایش تمرکز کودکان 1. تجسم از کودک بخواهید چشمانش را ببندد و تصویر یکی از اشکال هندسی مانند مثلث را در ذهن تجسم کند. سپس با چشمان بسته، آن تصویر را روی کاغذ ترسیم کند. از او بخواهید این کار را دوباره تکرار کند. انجام این کار بدون توجه و تمرکز امکان‌پذیر نخواهد بود. هرچه کندتر صورت گیرد، به علت افزایش مدت‌زمان توجه و تمرکز، نتایج بهتری به همراه خواهد داشت. در مراحل پیشرفت، می‌توان اشکال متفاوت و پیچیده‌تری مانند مربع، لوزی، ستاره و غیره را انتخاب کرد. 2. حدس اشکال از کودک بخواهید چشمانش را ببندد و سپس اشکال هندسی مختلف را به او بدهید. از او بخواهید نوع اشکال را حدس بزند. در مراحل پیشرفت، می‌توانید اشکال حیوانات گوناگون را نیز پیشنهاد دهید. 3. تمرکز بر دما دستان کودک را در دست بگیرید و هنگامی که چشمانش بسته است، دو شیء کمی گرم و کمی سرد را در دستانش قرار دهید و از او بخواهید دمایی را که احساس می‌کند شرح دهد. 4. بازی با انگشتان از کودک بخواهید انگشتان دستش را باز نگه دارد و با تمرکز روی یکی از آن‌ها، آن را خم کند. وقتی تمام انگشتانش را بست، دوباره از او بخواهید دستش را باز کند و این بار با تمرکز بیشتر یکی از انگشتانش را خم و دوباره باز کند. سپس همین کار را برای انگشت بعدی انجام دهد، بدون اینکه انگشتان دیگر را خم کند. 5.تمرکز روی تنفس از کودک بخواهید به‌آرامی نفس بکشد و تا ده بشمارد. عمل شمارش باید در هر دم و بازدم تکرار شود. 6. تمرکز بر صدای محیط هنگامی که با کودک به مکان‌های شلوغ مانند پارک، رستوران، ساحل، جنگل و غیره می‌روید، از او بخواهید به صدای طبیعت گوش فرادهد. صداهایی مانند صحبت افراد، صدای آب، امواج دریا، برخورد و تماس اشیا، صدای پرندگان و غیره. سپس از او بخواهید هر صدا را که می‌شنود توضیح دهد. وسایل صوتی و تصویری زیادی وجود دارد که حاوی صداهای متفاوت از طبیعت هستند و کودک می‌تواند این تمرین تمرکز را در خانه نیز انجام دهد. 7. نگاه‌کردن شیء را در فاصله چندمتری کودک قرار دهید و از او بخواهید که بدون پلک‌زدن به آن نگاه کند. هرچه مدت‌زمان مشاهده بدون پلک‌زدن طولانی‌تر شود، تمرکز او نیز به همان نسبت افزایش خواهد یافت. به کودک یادآور شوید که پلک‌نزدن همیشگی نیست و مخصوص انجام این تمرین است؛ زیرا پلک‌نزدن مداوم می‌تواند سبب خشکی، سوزش و خارش چشم شود. در پایان هر تمرین به نتایج و پیشرفت‌های به‌دست‌آمده نیز توجه داشته باشید. "